De Philips P2000T thuiscomputer

De obscure Philips thuiscomputer die de klaslokalen in Nederland veroverde in de jaren 80

In 1980 kwam Philips met de P2000M computer om zo een aandeel te krijgen in de nieuwe 8-bit computermarkt. Alles was nieuw en de eerste populaire machines waren de Sinclair ZX80, de Commodore VIC-20 en de Radio Shack TRS-80. De M in P2000M staat voor monitor, en verwijst naar het speciale beeldscherm met groene fosfors en dubbel floppystation dat je op een rekje boven de computer kon plaatsen. Deze “professionele” machine had een beperkt succes. In 1981 kwam Philips met een goedkopere versie voor de thuisgebruiker. Dit was de P2000T, waarbij T stond voor televisie. Het was de bedoeling dat je de computer via RF of SCART kabel aansloot op je TV. Het meer complexe zwart-wit videocircuit van de P2000M werd vervangen door een veel simpeler circuit rond de SAA5050 teletekst-chip.

Illustratie van de P2000T in bovenaanzicht. Dit is de originele uitgave met doorzichtige notitiehouder.

In 1980 had je 2 kampen: computers met een MOS Technology 6502 processor, en modellen met een Zilog Z80. Philips ontwierp de P2000T rond de Zilog Z80, met een snelheid van 2,5 MHz. De computer was alles wat de Sinclair ZX80 computer niet was. Sinclair koos voor het meest eenvoudige ontwerp mogelijk, terwijl Philips zich op een complete, degelijke en uitbreidbare ervaring richtte. Met de P2000T kreeg je een ingebouwde voeding, een volledige automatisch mini-cassette-eenheid die laden en wegschrijven van data heel eenvoudig maakte, en een degelijk volledig toetsenbord met nummeriek deel en layout zoals we die vandaag de dag nog kennen.

De computer werd geleverd in een bruine kartonnen doos met netsnoer, een BASIC handleiding, een BASIC cartridge, een cassette met demonstratiesoftware en een lege cassette. BASIC was gekocht bij Microsoft en aangepast voor de Nederlandse en Duitse taal. De BASIC cartridge heeft 16 kB ROM en dient in slot 1 gestoken te worden. Naast de BASIC ROM heeft de computer ook 4kB monitor-ROM met routines voor opstarten, hardwaretests, uitlezen toetsenbord, printerfuncties en het besturen van de cassetterecorder.

Het machtige Minicassettesysteem

Hét verkoopargument van de P2000T was de volautomatische cassette-eenheid. Philips had de audiocassette uitgevonden, en kwam daarna met een compacte versie voor dicteerapparaten. De fabriek voor de cassettes en spelers was in Wenen in Oostenrijk. De minitapes hebben een speelduur van 15 minuten per kant, maar Philips wist de speler zover op te voeren dat het afspelen van een kant nog maar 93 seconde duurde. Een tape kan 42 blokken van 1024 bytes code of data bevatten, en heeft per blok een overhead van 32 bytes. Op de tape past dus 42 x 1056 = 44352 bytes oftewel 43 kB. Als je meerekent dat er kleine pauzes tussen de blokken zitten, komen we op 6000 bits per seconde, geweldig voor die tijd. Ook bijzonder was dat de P2000T data frequentie gemoduleerd opsloeg, in plaats van het voor tapes gangbare blokgolfsignaal.

Je kunt 60 minuten dicteertapes gebruiken, maar je zou dan eigenlijk je monitor-ROM moeten hacken. In de normale vorm heeft de tape-routine een time-out van ongeveer 100 seconden. Omdat een 60 minuten-tape zijden van 30 minuten heeft, zal de tape maximaal 186 seconden moeten terugspoelen. Dat triggert de time-out, en de tape stopt halverwege. Je moet dan de cassette-eenheid openen en weer sluiten, en nogmaals ZOEK kiezen om verder terug te spoelen. Ook zal het inlezen van hogere blokken risicovol worden.

De cassette-eenheid was niet alleen snel, hij regelde ook bestandsbeheer. De bestanden hebben een 16 karakter bestandsnaam (Hallo MS-DOS!) en alle tekens zijn toegestaan, inclusief hoofd- en kleine letters (Hallo MS-DOS!), kleuromschakeltekens, grafische karakters en knipperen. Enkel het aanhalingsteken is niet toegestaan als karakter. Ook al zijn bijna alle tekens bruikbaar, bij het laden wordt enkel naar de eerste letter gekeken. CLOAD"S" volstaat dus om "Space Fight.BAS" te laden. Je kunt zowel "Space Fight.BAS" en "space mission.BAS" op een tape hebben, maar wil je "Space Fight II.bas" ook toevoegen, dan vraagt ie of je "Space Fight.BAS" wilt overschrijven.

Als je SHIFT-1 kiest op het nummeriek toetsenbord, zal de P2000T een lijst tonen van alle software op de cassette. Als je op RESET drukt, leest de computer het eerste programma automatisch in, en zal dit proberen uit te voeren. Om het eerste bestand te laden tik je CLOAD, wil je een ander bestand, dan typ je CLOAD"s" waarbij s staat voor de eerste letter van de bestandsnaam. Je kunt het eerste programma ook direct starten met RUN"", of programma met naam x starten met RUN"x". Wil je alle rommel aan het eind van je bandje opruimen, laad dan eerst het laatste bestand dat bewaard moet blijven, en tik dan "DEFUSR=24:?USR(1.1)". Er wordt dan een einde-band markering geplaatst na het zojuist ingeladen programma.

Cassettes werken verbazingwekkend goed na 40 jaar. Soms heb je een “read error”, maar in de meeste gevallen helpt het dan de leeskop even schoon te maken met een wattenstaafje en IPA alcohol, of licht druk uit te oefenen op de deksel tijdens het lezen. Je kunt nog steeds nieuwe mini-cassettes kopen, maar dit zijn niet de dikke tapes voor data-opslag. Ze kunnen makkelijk breken in een P2000T.

Basic module

De computer kwam met een 16 kB ROM module met BASIC van Microsoft. Het gebruikt dezelfde BASIC taal zoals je op meer computers uit die tijd aantreft, voorzien van een aantal kleine maar nuttige aanpassingen. CLOAD, CSAVE en RUN zijn gekoppeld aan de cassette-eenheid. Voor de schermopbouw heb je een aantal speciale tekens nodig. PRINT CHR$(12) wist het scherm, print CHR$(2) zet de knipperende cursor uit, PRINT CHR$(4)CHR$(Y)CHR$(X)"hallo wereld!" zet de tekst “hallo wereld!” op positie X,Y, waarbij X van 1-40 loopt en Y van 1-24. Als je een van de waardes op 0 zet komt de tekst op de plek van de cursor. De handleiding op pagina 25 is fout op dit punt! PRINT CHR$(129) zet de tekstkleur in rood, 130 is groen, 131 is geel, 132 is blauw, 133 is magenta en 134 is cyaan, en met 135 zet je de tekst weer op wit. Verhoog de kleurnummers met 16, en je zet de grafische weergave aan, 145 voor rode graphics, 146 voor groene graphics enzovoort.

Omdat de uitvoering van BASIC niet heel snel is, gingen programmeurs snel over naar het schrijven van code in machinetaal. Wat bijzonder is aan de BASIC implementatie op de P2000T is dat het systeem zowel kleine als grote letters toestaat, en het EDIT commando je de mogelijkheid biedt om regels snel aan te passen. Neem daarbij het feit dat de layout van het toetsenbord sterk vergelijkbaar is met de meeste toetsenborden nu, en de originele versie prettige mechanisch drukknoppen heeft, en je snapt dat het schrijven van BASIC op een P2000T lekkerder gaat met blind typen dan op welke vintage 8-bit computer dan ook. De enige computer die qua beleving van typen in de buurt komt is de Amstrad CPC 464 of 6128. Dit staat in sterk contrast met de totaal frustrerende ervaring op een ZX Spectrum of Commodore 64.

Teletekst grafiek

Philips was een belangrijke maker van televisies, waarop ze besloten een van de onderdelen uit deze TVs te gebruiken om het videosignaal te genereren, de britse Mullard SAA5050 chip, die ook te vinden was in de Acorn System 2 en later ook in de BBC Micro met mode-7 graphics. Als je een BBC Ceefax Teletext test pagina op de P2000T zou laden, zie je dit: Als je goed kijkt naar bovenstaand beeld, zie je de curieuze beperkingen van de chip. Deze is allereerst in staat om maximaal 8 kleuren te tonen, door ieder van de RGB kanalen dan wel laag dan wel hoog uit te sturen. Om een kleur te veranderen, is ern een onzichtbaar karakter nodig met een waarde tussen 1 en 31. 1-7 bepaalt de tekstkleur (rood, groen, geel, blauw, magenta, cyaan en wit), 17-23 activeert dezelfde kleuren, maar zegt de chip 2x3 pixel grafische symbolen te tonen i.p.v. ASCII. Als je in de afbeelding hierboven kijkt, dan zijn de karakters in de regel met ! t/m ? te gebruiken om de grafische patronen erboven te maken, terwijl de karakters - t/m █ de blokjespatronen in de regel eronder representeren. De j resulteert bijvoorbeeld in de 3 blokjes aan de rechterkant en de p in de 2 onderste blokjes.

Overigens blijven in de grafische modus de hoofdletters beschikbaar. Nummer 8 zorgt voor knipperen, nummer 12 zet karakters in dubbele hoogte, 24 verbert een stuk en 26 zorgt voor een kleine tussenruimte tussen de blokken in grafische modus. 29 stelt de achtergrondkleur in en 30 geeft aan dat een grafisch karakter moet worden heraald, ook over kleuromzettingstekens heen, waardoor je kleuren kunt wisselen zonder zichtbare spatie van een kleuromschakelteken.

Op de P2000T is er in tegenstelling tot echte Teletekst en de implementatie van Acorn de mogelijkheid om waardes van 128-255 in het schermgeheugen te zetten. Waar dit op de BBC Micro geen verandering sorteert, krijg je op de P2000T geinverteerd beeld. Kanalen van RGB die hoog zijn, worden dan laag, en omgekeerd. Dit geeft duidelijk meer mogelijkheden om slim kleuren aan te passen, zie hieronder bij de uitleg over het spel Ghosthunt.

De schermbuffer heeft ruimte voor 80x24 tekens, normaal gesproken 2 schermen naast elkaar, en de adresruimte hiervoor loopt van 0x5000 tot 0x577F. Je kunt het zichtbare deel verschuiven door een verschuiving van 0-40 in BASIC parameter-RAM te schrijven. Een spel als Racen gebruikt dit om zonder flikkering het beeld aan te passen. Al deze beperkingen bij elkaar maken duidelijk dat een game ontwerpen in Teletekst graphics behoorlijk ingewikkeld was en is. Aan de andere kant is er nog steeds een Teletext Graphics Festival waar liefhebbers proberen hun mooiste Teletekst-kunst te maken.

Met een modificatie was het mogelijk de P2000T om te schakelen zodat alle 80 karakters tegelijk zichtbaar zijn. Met name voor mensen die veel de tekstverwerker gebruikten was deze aanpassing bittere noodzaak, omdat de printer ook 80 karakters naast elkaar kan afdrukken. De BBC-Micro kent een vergelijkbare aanpassing niet. Een tweede modificatie op het beeldsignaal, was een composiet aanpassing, waarbij in veel gevallen de RF modulator werd verwijderd en vervangen door een weerstandsnetwerk wat de RGB + sync signalen mixt to een composiet signaal, zodat haarscherpe weergave mogelijk is op een zwart-wit TV of monitor. Er zijn zelfs aanpassingen die het signaal uit de RF-modulator aftappen en versterken zodat er een kleuren-composiet uitvoer mogelijk wordt.

Wat de implementatie op de P2000T ook beter maakt dan die op de BBC Micro, is dat Philips met de SAA5050 een 288p progressief signaal genereert, en niet 576 lijnen interlaced. Tekst op een P2000T aangesloten via RGB scart is dus heel stabiel en prettig om te lezen, terwijl dezelfde teksten op een BBC Micro hoogst vermoeiend zijn door het trillen van de beeldlijnen in interlaced modus. Dit maakt ook dat het lettertype er net anders uitziet, en dat emulatoren van de P2000T op dit punt niet correct zijn, omdat de weergave routine uit de BBC Micro emulator is geleend.

De geweldige onderwijscomputer

Omdat de P2000T zo degelijk was gebouwd, en de cassette-eenheid makkelijk bleek in gebruik, wist Philips een groot aandeel te bemachtigen in het project om computers te promoten in het basisonderwijs. Ze stelden 465 P2000T computers beschikbaar voor het “100 Scholen Project”. Een ander belangrijke promotie voor de P2000T kwam van de Nederlandse Spaarbanken. Zij brachten een educatief programma uit onder de naam “Input”. Veel kinderen kregen van hun bankfiliaal een boekje waarin Chris de Boer aan zijn dochter uitlegt hoe de P2000T werkt. In de samenwerking voor dit boekje met Usborne uitgevers in het Verenigd Koninkrijk werd ook een reeds door hun uitgeven boekje aangepast voor de Nederlandse markt en eveneens onder de vlag van Input uitgebracht door de spaarbanken. Het boek heette origineel "Understanding the Micro: How It Works and What It Can Do". Jan Terlouw nam de vertaling voor zijn rekening en er werd een stuk over de P2000T aan toegevoegd. Chriet Titulaer, de Bob Ross van de nederlandse tech-scene in de jaren 80, droeg ook bij aan het boekje.

Voormalig leraar Chris de Boer reisde naar iedere uithoek van Nederland om de P2000T te promoten in scholen. Hij werkte samen met Educaboek om het “Basic Probeerboek” uit te geven. Philips had een stevig aandeel in de markt voor scholen. In 1985 stonden er 2136 P2000T computers in scholen door het hele land, ruim achter de nummer 1 Commodore, die 4450 Commodore 64 computers had weggezet, maar ruim voor Tandy met 695 computers in scholen. Vreemd genoeg kreeg Philips amper een voet aan de grond in de bakermat van het bedrijf. De scholen in Eindhoven zaten massaal onder de koepel van OMO, een grote organisatie van middelbare scholen in Brabant die voor de Commodore 64 had gekozen. Een school in Eindhoven vormde een uitzondering, het Lorentz Lyceum aan de Celebeslaan. Als zelfstandige school met veel kinderen van Philips medewerkers was daar wel een computerlokaal vol met P2000Ts. Ze hadden zelfs een eigen computerclub, met een naam die een knipoog was naar de Philips Personal Computer Club, afgekort als P²C². De Lorentz Lyceum Computer Club heette bijpassend L²C².

De meeste software voor de P2000T is ontwikkeld door leden van diverse P2000T gebruikersgroepen, eerst rond het NatLab van Philips zelf, later onder de vlag van het HCC. Als je de Philips softwaregidsen bekijkt zie je dat er 2 groepen actief waren. De eerste was de eerder genoemde P²C², wat staat voor “Philips Personal Computer Club”, en gericht op Philips medewerkers die thuis een Philips computer gebruikten. Daarnaast was er de NatLab Thuiscomputerclub, die later ook toegankelijk werd voor mensen van buiten philips. Op 27 Juni 1981 wordt de P2000 Gebruikers Groep opgericht als afdeling van de landelijke Home Computer Club (HCC).

Je kon de programma‘s die in deze clubs werden gemaakt downloaden van Philitel of laten opsturen per post op cassette. Compilaties van de computerclubs kreeg je op de kenmerkende blauwe cassettes met oranje sticker, met nummers als A201-A233 voor algemene software en games, en nummers O101-O110 voor onderwijsprogramma‘s. Cassettes stonden maximaal gevuld, met 2-5 programma’s per zijde. PTT Telecom nam Philitel over, en rolde het verder commerciëel uit onder de naam Viditel. Op dit platform breidde de functionaliteit zich snel uit met online bankieren, boeken van vluchten, hotels en huurauto‘s en de eerste online prikborden en discussiegroepen. Hiervoor had je een telefoonmodem bij je P2000T nodig. Software voor de P2000T was goed en betaalbaar. Viditel kostte 12 gulden per maand exclusief telefoonkosten, maar dan kon je onbeperkt programma‘s downloaden. Een cassette bestellen bij een computerclub kon tegen kostprijs, denk 5-10 gulden per cassette en de benodigde postzegels. Ter vergelijk, een enkel populair spel op de Commodore 64 of ZX Spectrum lag voor 50-100 gulden in de winkel.

De programma‘s werden voornamelijk geschreven door enthousiaste gebruikers, met pioniers als Klaas Robers, John Compter, Dirk Kroon, Hans Pennings, Jan Gieles, Ron Eijnthoven en Frits Feldbrugge. Er was amper commerciële software. Mensen die goedgekeurde programma’s leverden kregen van Philips een cadeaubon van 100 gulden voor de personeelswinkel. Veel van hun software doet de nostalgie oplaaien: "Androide Nim", "Doolhof", "In de ban van de Ring", "Kleurendemonstratie", "Korenvliet", "Maanlander", "Othello", "Pak de muis", "Schatzoeken", "Speelpaleis" en "Vluchtsimulator" zijn echte klassiekers. Dat goedkeuren was een essentiëel onderdeel van de computerclubs. Middels interne evaluatieformulieren werd de software uitgebreid getest op bugs, gebruiksgemak en taalgebruik. Hierdoor was er goede kwaliteitscontrole, iets wat bij programma’s voor de Commodore 64 of ZX Spectrum die in de schappen lagen bij V&D en de Dixons, vaak ontbrak.

De slechte spelcomputer

Hoewel de computer het prima deed in het onderwijs, had ie minder succes met spelletjes. Veel P2000T computers kwamen bij Nederlandse families thuis te staan, maar om een echt groot succes te worden waren spelletjes essentiëel. Consoles deden het niet heel goed in Nederland omdat computergebruikers in die tijd rekenden op Nederlandstalige aanpassingen, en het erg gebruikelijk was om cassettes en diskettes van elkaar te kopiëren. De P2000T spellen waren prima te kopieren, zelfs al had je geen dubbel-cassette-decks in miniformaat. Door de hoge snelheid was je evengoed sneller klaar dan de tijd die je met een high-speed-dubbing stereo component nodig had om een ZX Spectrum of C64 tape te kopiëren.

De grootste beperking is de hardware. 2 aspecten waren zeer problematisch voor het ontwikkelen van spellen. De eerste hobbel is de SAA5050 teletekst-chip als grafische chip. Je was hierdoor beperkt tot 78x72 “pixels”, en er waren lege karakters nodig om kleuren te wisselen of om te schakelen tussen grafisch en tekst. Daarnaast was het ontwerp van de geheugenbus rond de SAA5050 problematisch. Enkel als je in het vertikale verversingssignaal data naar het schermgeheugen schreef, kon je flikkervrij het beeld aanpassen. Dat betekent dat je heel voorzichtig moet zijn met de hoeveelheid objecten die je wilt verplaatsen. Om deze reden tekent Ghosthunt de spookjes om en om, dus 2 spoken op de even beelden en 2 spoken op de oneven beelden. Dit voorkomt artefacten in de beeldopbouw. Bij Racen is de oplossing het snel wisselen van de linker en de rechter pagina in het videogeheugen.

Een tweede probleem is de manier waarop de monitor ROM code het toetsenbord uitleest. De meeste computers scannen de knoppen per rij, en slaan dan in een bit-array op welke knoppen op de rij zijn ingedrukt. Vervolgens kun je met bit-vergelijkingen reageren op indrukken of juist loslaten van iedere toets. De monitor in de P2000T daarentegen, stopt iedere toets in een lineaire buffer, en je kunt enkel via eerste in, eerste eruit de buffer uitlezen. Het is dus heel lastig om op diagonalen te reageren, of op het lang indrukken van toetsen. Enkel de beste programmeurs die de monitor weten te omzeilen kunnen betere afhandeling van het toetsenbord bewerkstelligen.

Desalniettemin waren een aantal programmeurs instaat om gave spellen te maken voor de P2000T. De meeste waren klonen van arcade-hits. De Pac-Man kloon voor de P2000T heet Ghosthunt, en het was een van de eerste games die de grenzen van wat mogelijk was opzocht. Het spel is 100% geschreven in machinetaal, en de makers hadden zelfs een eigen assemblersysteem ontworpen om de game te kunnen maken: Zemon.

Ondanks de beperkingen van de teletekst-chip is Ghosthunt een bijzonder Pac-Man kloon. Er is een mooie opbouw tussen de levels, 8 stuks in totaal, en na een volledige ronde gaat de snelheid flink omhoog. In sommige levels draait de deur van het spook-huis in het midden, en in een aantal van die levels moet je door deze draaideur om delen van de doolhof te bereiken. Op hoge snelheid wordt dit steeds lastiger, omdat ook de spoken hun vertrekpunt blijven opzoeken.

Als het je lukt om het spel 2x rond te spelen, wordt de snelheid echt bizar. Leuk is hoe Ghosthunt 4 kleuren weet te gebruiken zonder zichtbaar omschakelteken. Door een gele achtergrond te gebruiken kun je blauwe muren van de doolhof maken met inverse kleuromschakeltekens. Je telt 128 op bij de waarde van een kleuromschakelteken, en deze wordt een stuk blauwe muur. Dezelfde truc zorgt ervoor de de rode spoken na het eten van een superpil lichtblauw worden: de blokjes waarmee de spoken zijn getekend klappen om en rood wordt lichtblauw, en geel wordt donkerblauw. Voor de superpillen wordt bovendien gebruik gemaakt van het knipperteken. Dus ondanks de zeer beroerde grafische mogelijkheden van de teletekst chip, hebben we hier een uitzonderlijke Pac-Man game, die uitdagender en leuker is dan het origineel. Hoeveel levels weet je nou af te ronden op een originele Pac-Man arcadekast. 2, misschien 3, en altijd hetzelfde. Hier kom je met oefenen ver, en is 2x rondspelen een reële optie. Zelfs het geluid is tof, de makers kregen echt wel bijzondere geluidseffecten uit de blokgolven die de Z80 kan maken op de geluidspoort.

Een van de beste space-shooters ooit gemaakt: Fraxxon

Ook al wordt de P2000T afgeschilderd als slechte computer voor games, heeft het toch een grote verrassing in petto: Fraxxon. Deze space-shooter zoekt de grenzen op wat mogelijk is op de P2000T en weet tegelijk zoveel ingrediënten uit verschillende klassiekers te combineren dat het een overweldigende totaalervaring beidt. De programmeur, L.B. Kruijswijk combineerde verschillende ervaringen in vroege arcades in Amsterdam met ingrediënten uit de natuurkundelessen op school. Een beetje Galaga, een beetje Phoenix, en patronen uit de natuurkunde zoals sinusbanen en impuls-vectoren zorgen dat we op de P2000T een space-shooter hebben die op eenzame hoogte staat, niveau Galaga 88 zeg maar! En dat is nogal een icoon. Er zijn ernorm veel niveaus die steeds weer totaal anders spelen en aan het einde is er een volstrekt irritante eindbaas.

Kooptips

Je beste kans om een P2000T te vinden is op Marktplaats. Om de eenvoudige reden dat de meeste machines in Nederland zijn verkocht. Je ziet ze wel eens op Ebay of Kleinanzeigen, maar voor een hoger bedrag. Ik zou indien mogelijk zelf ophalen, omdat je dan goed kunt kijken wat je koopt.

Waar moet je op letten als je er een ophaalt? Op de eerste plek, kijk of er een BASIC Interpreter 16K module bij zit. Als je weet dat die ontbreekt, is het handig om zelf iets mee te nemen, bijvoorbeeld een multi-cart van Ivo Filot. Zonder cartridge valt er niet veel te testen, tenzij je een Ghosthunt Stand-alone tape hebt. Aansluiten op een TV is eenvoudig, neem eventueel een RF kabel mee (1€ bij kringloop), die werkt overal op, van CRTs in de jaren 60 tot de nieuwste 4K OLED TV. Neem eventueel ook een voedingskabel en stekkerdoos mee. Of zelfs een kleine camping (CRT) TV. Sommige mensen willen echt dat je in de hal test. Zet tuner op analoog, en ga naar kanaal 35 of 37.

Als de computer correct werkt zie je bovenstaand scherm. Zegt ie “14966 bytes vrij” dan heb je enkel de standaard 16kB op het moederbord. Staat er “31350 bytes vrij”, dan is er een 16kB uitbreiding aanwezig. “39542 bytes vrij” betekent het maximum van 40 kB RAM. Soort van, meestal heb je zelfs 80 kB RAM, de basis 16 kB en een uitbreiding van 64 kB. Enkel 40kB is direct adresseerbaar. De basis 16 kB en de eerste 16 kB van de uitbreiding zijn gekoppeld aan adressen 0x6000-0x9FFF en 0xA000-0xDFFF. In tegenstelling tot wat er op Wikipedia staat is er geen versie met 64kB RAM, de uitbreiding was 64kB, waardoor het totaal 80kB is. De grootste commerciëel verkrijgbare geheugenuitbreiding in de jaren 80 was de MiniWare versie met RAM-disk, deze had 64kB gewone geheugenuitbreiding, en nog eens 256kB die beschikbaar was als RAM-disk vanuit de floppy controller.

De hoogste 8 kB hangt achter een circuit voor bank-switching. Het commando OUT 148,x gebruik je om met variabele x de actieve bank te kiezen. Het geheugen in deze bank is beschikbaar op adressen 0xE000-0xFFFF. Met 64kB geheugen heb je 6 banken van 8 kB beschikbaar, met nummers 0-5. De budget geheugenuitbreiding van Ivo Filot is 128kB, en biedt 14 banken. Er zijn obscure geheugenuitbreidingen die tot 256 banken ondersteunen, het maximum, voor een bizarre 2080kB in totaal, waarbij alle banken van 0-255 beschikbaar zijn.

Heb je de pech zonder scherm te moeten testen, kijk dan of de tape begint te spoelen. Normaal gaat ie netjes naar het begin, kijkt ie of er een programma op staat en probeert dat te laden. Als dat lijkt te werken, dan is de monitor-ROM test geslaagd, en lijkt alles correct te functioneren. Bij het inlezen gaat de tape heel even heen en weer, dat is normaal.

Heb je wel beeld, test dan het toetsenbord. Probeer alle knoppen, inclusief combinaties met SHIFT. Bij alles krijg je karakters op het scherm, behalve bij shift, caps-lock en CODE. CODE geeft een piep, shift en caps-lock kun je met letters testen. Kijk ook even naar shift in combinatie met de nummerieke toetsen, bijvoorbeeld zoek. Die geeft een inhoud van de cassette weer. Heb je geen scherm, draai de computer even om, door de ventilatiesleuven zie je de toetsenbordkabel. Een grijze kabel is een nieuw toetsenbord met membraantoetsen, een regenboogkabel is een oud toetsenbord, met mechanische schakelaars, van veel hogere kwaliteit. Dit toetsenbord typt ook fijner. Een vergeeld toetsenbord is vrijwel zeker een oude, de nieuwe heeft ander plastic dat vrijwel niet meer verkleurt.

Wordt de computer verkocht zonder cassettebandjes, probeer dan zelf een Philips mini cassette mee te nemen. Koop er desnoods een online voor een memo-recorder. Die zijn niet de juiste kwaliteit, maar wel geschikt om te testen. Een memotape moet je wel even voorbereiden: doe een klodder lijmpistoollijm in het gaatje linksboven, zodat je kunt schrijven. Stop het bandje in de computer, druk op shift-numpad-7 en de computer probeert te tape te wissen. Typ daarna iets van 10 REM cassettetest, en vervolgens CSAVE "test", en de drive gaat nu je testprogramma opslaan. Druk reset en als het goed is wordt TEST.BAS nu geladen, zoniet probeer nog even CLOAD"t". met LIST krijg je de code weer te zien. Nu weet je dat lezen en schrijven werkt

Controleer ook de optische staat van de computer. In de meeste gevallen, is de behuizing voorzien van een zilververf. De laatste batch is beige, zonder verf. Kijk naar beschadigingen bovenop (er werd vaak een monitor op geplaatst), en de hoeken, dan krijg je een idee hoe er mee is omgegaan. Sommige computers hebben modificaties, zoals extra debug/reset schakelaars, een composiet uitvoer of extra ventilatie/koelblok. Kijk ook even naar de achterkant. Zie je een printplaatconnector in de bovenste rij gaten op de achterkant, dan heeft de computer die je bekijkt een floppydiskcontroller.

Er zijn grofweg drie versies. De originele heeft een transparant klepje waar je instructies in kunt schuiven voor bijvoorbeeld de tekstverwerkermodule. De originele insteekkaartjes zijn extreem zeldzaam, ik heb er 1 kunnen vinden. De tweede batch heeft op deze plek een sticker, met P2000T/38, P2000T/54 of P2000T/102. Deze getallen duiden de geheugengrootte aan, inclusief scherm en ROM geheugen. 38 is 16kB RAM, 54 is 32kB RAM en 102 is 80kB RAM. Batch 1 en 2 hebben beide de originele zware tape-unit van metaal, herkenbaar aan een schuin oplopende schuifknop om de deur te openen, voorzien van ribbelpuntjes.

De laatste batch is niet meer voorzien van zilververf, en is beige, de cassette-eenheid is nu van plastic, en beduidend minder degelijk. Bij deze eenheid kan een van de tandwielen makkelijk breken, en dan is het einde oefening. Gelukkig hebben veel eigenaren een upgrade uitgevoerd, er zijn meerdere beige P2000Ts die toch een oude drive hebben, je kon deze in de nadagen van de computer voor bijna niks kopen bij de PTC, inclusief bijbehorend reset-knop frame. Philips had blijkbaar nog een grote voorraad goede cassette-eenheden, waardoor je gaat denken waarom zaten die er niet standaard in.

Vraag of er minicassettes zijn. Die heb je nodig om hem zo origineel mogelijk te gebruiken. Je kunt een hoop met een SD-kaart cartridge, maar het is niet leuk, en opslaan is echt lastiger, omdat er geen SAVE commando is naar SD. Je kunt dicteertapes kopen, maar dat raad ik af. Stuur eventueel een berichtje naar het mailadres op deze site, ik heb wel wat in voorraad. Vraag door bij de verkoper. Ik zie vaak kinderen van een overleden P2000T vader, en die hebben geen idee: “Oh, ja, er was inderdaad een doos bandjes, we wisten niet waarvoor die was. Weggegooid....”. Probeer alles boven tafel te krijgen! Weg is voor eeuwig weg.

Prijsindicatie

Voelt alles goed, dan kun je gaan onderhandelen. Tenzij je al een prijs had afgesproken, maar soms ding ik alsnog af als het gewoon niet compleet werkend is dat niet vooraf bekend was. Een verkoper wil toch verkopen als je al een afspraak hebt staan! Een werkende nette P2000T met originele BASIC Interpreter, minimaal 32 kB geheugen (zodat Fraxxon werkt) en een paar tapes is ongeveer 100€ waard. Dus geen smerige/plakkerige toetsen, geen grote krassen of slijtage op de lak. Een werkende aan-uit-schakelaar is zeldzaam, en dat is eerder een minpunt, omdat veel eigenaren die erg amateuristisch vervangen. Zie deze instructievideo hoe je dit netjes doet.

Haal 20€ van de prijs af als er maar 16kB RAM is, want dan kun je niet alle software draaien, 10€ extra indien er een 64kB uitbreiding in zit. 25€ minder voor een ontbrekende BASIC Interpreter (dan kun je een multi-ROM insteekdoos kopen) en 25€ minder voor een kapotte cassette-eenheid. Zijn ze alle 3 niet in orde, dan zou je op 30€ komen, en dat is dan wel heel weinig, maar meer dan 50 zou ik dan niet betalen. Een defecte cassette-eenheid is voor mij een deal-breaker, ik zou dan passen, ze zijn bijna niet nieuw te vinden, misschien 1x per jaar voor 50€. Het laatste model is naar mijn idee ook minder waard. Je kunt 20€ minder betalen voor een model met grijze toetsenbordkabel en goedkope cassette-eenheid.

Een origineel Floppybord van Philips is 40€ waard, 50€ voor een werkend MiniWare model met RS-485 en klokmodule. Een nette doos verhoogt te prijs met 50€, dat is met net piepschuim, de inlay voor de tapes, liefst met de originele demo-tape en originele PHILIPS stroomkabel (beige met PHILIPS opdruk). Bandjes zijn 2-3€ per stuk waard, een nette onbeschadigde demotape 10€. Een net tapedoosje voor 6 stuks nog eens 10€. Werkende floppystations zijn heel zeldzaam en daar is niet genoeg referentie voor de prijs. Een keurige NEBO-modded P2000T, helemaal hilarisch als deze beplakt is met stikker met opdruk “P2000D / 640Kb”, met ingebouwde 3,5" drive is misschien wel 150€ waard. Helemaal als het een mod is van een versie 1 of 2 computer. Tot slot kun je nog 10€ bijtellen voor een originele handleiding, en 5€ per boek/klapper met andere info, zoals een collectie nieuwsbrieven of PTC magazines. Laatste ding dat je kunt testen is de 80 koloms modificatie. Type “OUT 0,1”, en als je dan de tekens ziet versmallen, dan is die uitbreiding geplaatst en werkend. Je kunt hier ook 10€ voor toevoegen.

Heb je een P2000T op het oog met floppy-eenheid, dan is het ook noodzakelijk dat je een aangepaste BASIC Interpreter 16K hebt, waarbij in de bovenste lege ruimte wat code is toegevoegd zodat JWS-BASIC vanaf diskette ingeladen wordt. JWS-BASIC dient dan op de diskette die in je diskettestation zit te staan. De nieuwste versie van JWS-BASIC die is gemaakt is versie 5. Een P2000T die correct vanaf diskette start, toont “JWS DISK SYSTEM (c) 1986 versie 5.0 NL 31350kB bytes vrij”. Dit systeem heeft 1248 blokken van 256 bytes per zijde, voor 624kB opslag. Heb je ook een P2000M, die je amper gebruikt, dan kun je overwegen de floppy-uitbreiding in je P2000T te zetten zodat je JWS-BASIC kunt draaien. Dit is een kleine ingreep en makkelijk terug te draaien. Grote kans dat je de M amper gebruikt. Je sluit dan best een 3,5" floppydrive van NEC of TEAC aan, hun HD drives zijn goedkoop en makkelijk aan te passen naar 720kB. Je kunt een BERG floppyvoedingskabel op de achterkant van de ongebruikte voedingsconnector solderen, zodat de drive vanuit de P2000T gevoed kan worden. Voer de kabel langs de floppyconnector naar buiten. Ik zou m niet permanent inbouwen, maar liever een extern kastje met een 3D printer.

Aansluiten op een moderne computer

Omdat tapes niet zo makkelijk te vinden zijn, en je toch wel af en toe leesfouten hebt met de ouder tapes van toen, is het handig om op een andere manier software op je P2000T te krijgen. De makkelijkste manier is met een RS-232 naar USB kabel. Het beste pak je er een met FTDI chipset, die werken meestal direct zonder drivers, en hebben zwarte stekkers. De groen-doorzichtige kunnen ook, maar dan heb je een CH340 driver nodig.

Om de programma’s te kunnen ontvangen over RS-232 heb je een klein BASIC programma nodig, de listing staat onder het kopje Downloads. Het programma is heel compact en beslaat 1 blok op cassette. Zet het als eerste op een lege cassette, dan wordt het automatisch gestart bij RESET. Je kunt dan direct een programma versturen vanaf je moderne computer.

Er zijn ook nog moderne ontwikkelingen voor het inladen van software op je P2000T. Zo is er een rom-versie gemaakt van een aantal klassieke games in machinetaal, zodat je op een multi-ROM cartridge naast BASIC ook tot 31 games en programma’s kunt zetten die daarmee direct beschikbaar zijn. Nadeel zijn de dipswitches. Misschien komt er een keer een versie met een binaire draaiknop, zoals je in de jaren 80 ook zag met multi-rom modules.

Een andere ontwikkeling is de SD-kaart module. Ook deze is nog volop in ontwikkeling. De software is recent verbeterd, maar je blijft ook aan de schrijf-kant klooien, een SD kaart schrijven is ook al weer gedateerd, steeds minder computers hebben er een slot voor. En je blijft fysiek kaarten uitwisselen. Ook is schrijven van data lastiger, omdat er geen schrijf-protocol is naar SD kaart. Er is wel een dump-tool om cassettes naar SD leeg te trekken, maar je kunt niet even een tekst opslaan in Tekstverwerker of je eigen BASIC programma opslaan.

Een andere goede optie is het uitbreiden van de P2000T met een floppy-controller. Van alle opslagmethodes is de 3,5” floppydisk goedkoop, betrouwbaar en snel, ook al is het gebruik met een moderne computer lastiger. Zo is het inladen via een floppydisk van zeg Fraxxon een kwestie van 2-3 seconden laden, niet veel slechter dan vanuit een ROM/SD module. Er wordt gewerkt aan een heruitgave van de NEBO floppykaart, maar dit is wel afhankelijk van de beschikbaarheid van NEC uPD765 chips, die los ook zeldzamer worden.

Laatste ontwikkeling is het optuigen van een werkende Viditel omgeving. Ook al is dit traag, het is wel een uniek beleving die heel dicht bij de originele P2000T ervaring staat. Je kunt dan de P2000T via seriëel-ethernet brug of via een VOIP interface en een originele Viditelmodem aan een moderne internet-based Viditelserver hangen. Doel is om een authentieke Viewdata ervaring te bienden, inclusief software-downloads en een online berichtendienst.

Onderhoud en reparatie

De P2000T is een bijzonder degelijke computer. Van de 20 die door mijn handen zijn gegaan is er 1 defect op een manier dat ik nog niet heb gevonden waarom. De rest werkt gewoon. Grootste probleem is de aan/uit schakelaar. Net als bij alles van Philips, inclusief stofzuigers en televisies, is deze heel vaak stuk. Zie in deze instructievideo hoe je de schakelaar netjes vervangt zonder de computer te beschadigen. Je kunt de condensatoren in de voeding vervangen, dan wordt de computer iets koeler omdat de 7805 en 7812 minder hard hoeven te werken, maar het is geen noodzaak. Heb je m maar af en toe aan, kun je de voeding prima laten zoals die is.

Een ander veel voorkomend probleem is het verschijnen van “Call Service” op het beeldscherm. In 9 van de 10 gevallen, is de zekering van de 12V of van de -22V sectie stuk (1A). Als je helemaal geen beeld hebt, kijk dan of de zekering van de 5V sectie defect is (5A). Dit verhelpt bijna alle call service meldingen. Oorzaak is bijna altijd een fout van de gebruiker. De groene connectors voor de stroomvoorziening van moederbord en sub-printplaten zijn nogal makkelijk verkeerd om, of 1 pin verschoven te plaatsen. Dit leidt meestal tot een defecte zekering, en in heel zeldzame gevallen maak je meer kapot.

Standaard maak ik de computers goed schoon. Wees voorzichtig met gebruik van IPA of ethanol op de zwartegespoten delen rond het toetsenbord, die lak kan er niet goed tegen. Maak dit schoon met een vochtige doek. Het toetsenbord met regenboog-bandkabel heeft mechanische switches, en deze zijn open te maken en van binnen te reinigen, indien een toets niet werkt. Meestal door wat corosie die goed te verwijderen is. Kijk goed uit, er zit een heel klein veertje in dat je makkelijk kwijt raakt. Bij het nieuwe toetsenbord, met grijze kabel, breekt de aan/uit led nog wel eens los. Gewoon even de soldeerklodders verwarmen met de soldeerbout, en dan doet ie het weer. Haal de Enter en een paar nummertoetsen even van de schakelaar af, zodat je die niet per ongeluk smelt.

De P2000T van de oude generatie heeft mogelijk vergeelde toetsen, en bij de nieuwere kan de beige kast wat donkerder zijn dan hoort. Grijp niet direct naar retro-bright chemicaliën, maar zet de computer gewoon een paar dagen in een felle zon. Dit haalt in de meeste gevallen (bijna) alle verkleuring weg. Ik heb 1x een toetsenbord gehad dat zo donkergeel was, bijna als nicotine, dat ik drastische maatregelen heb genomen: ik heb de toetsen opgeschuurd met korrel 600 schuurpapier in natte toestand. Dit lijkt nodal draconisch, maar het leuke is, de letters zijn “double-shot” plastic, de letter zit dus door en door in het witte plastic. Je kunt m niet wegschuren. Met korrel 600 blijft de matheid van de toets vergelijkbaar met het origineel, en wordt vaak matter dan een toetsenbord kan zijn door veel gebruik: de toetsen gaan dan vaak wat glimmen.

De cassette-eenheid is te vervangen, dit is vrij eenvoudig, maar er is een probleem bij: de nieuwere kun je niet zonder meer vervangen door de oudere, dat kan alleen als je ook de bijbehorende afdekplaat met reset-knop hebt. De paar reserve cassette-eenheden die nog beschikbaar zijn, missen bijna altijd deze plaat. De nieuwe plaat past niet op de oude maar technisch betere eenheid. Je kunt met de potmeters op de printplaat, en met de stelschroef voor de koppositie de werking verbeteren, maar doe dit alleen als je echt weet wat je doet, en een oscilloscoop hebt om het signaal te bekijken. Meestal helpt het al genoeg de koppen te reinigen met IPA.

P2000T Emulatie

Lange tijd was er emulatie met het DOS programma van Marcel de Kogel, M2000, en ingebouwd in de MAME omgeving. Deze zijn echter heel beperkt bruikbaar. Dion Olsthoorn heeft de code van Marcel opgefrist en rond de Allegro library een compacte multiplatform versie gebouwd, voorzien van frisse iconen door de auteur van dit stuk tekst. De meest recente versie ondersteunt ook de 80 karaktermodus.

Downloads

P2000toMac.bas.txt: Basic programma dat de inhoud van een cassette dumpt over RS-232 naar je Mac of PC
Typ in op je P2000T en sla het op met csave"P2000toMac"
Een grafische interface om software te ontvangen en versturen verschijnt binnenkort.
MacToP2000.cas: Basic programma om software in .cas formaat te laden vanaf Mac of PC (Catch 22)
MacToP2000.bas.txt: Zelfde als BASIC listing
Typ de code over en sla deze op met csave"MacToP2000"
SAA5050.cas: Basic programma om de BBC Ceefax Engineering Test Page te tonen op een P2000T
RGB-SCART: PDF met uitleg hoe je een DIN-6 RGB naar SCART kabel maakt voor het beste beeld uit je P2000T.
Teletekst ontwerpvel: Ontwerp teletekst-grafiek met potlood en papier.

Bronnen

Een deel van de informatie op deze pagina is afkomstig uit de klassieke P2000GG niewsbrieven en hardwaredocumentatie in eigen archief. De info over het Lorentz Lyceum komt uit de schoolarchieven van het schoolblad Konteener. De rest is een optekening van de uitgebreide ervaring van Martijn Koch met het werken op zijn uitgebreide P2000 collectie, en zijn interviews met originele ontwerpers van hardware en software, en gesprekken met andere fans op Retroforum en Circuitsonline. De data over de P2000T in het onderwijs komt uit het boek ”De eeuw van de computer: de geschiedenis van de informatietechnologie in Nederland” geschreven door Adrienne van den Bogaard, Harry Lintsen, Frank Veraart en Onno de Wit.

Nuttige links

Schakelaar vervangen op de juiste manier: https://www.youtube.com/watch?v=1FZOtYKjSLY
P2000 Preservation project, for software and documentation: www.github.com/p2000t
M2000 emulator van Dion Olsthoorn: https://github.com/p2000t/M2000
P2000 hardwareuitbreidingen van Ivo Filot: www.philips-p2000t.nl
FTDI RS-232 kabel: RS232-USB FTDI kabel (duur) CH340 RS-232 kabel: RS232-USB CH340 kabel (goedkoop)

www.retrospace.nl
© 2008-2026 Martijn Koch